W ostatnich latach telewizja, internet i programy profilaktyczne z hasełkami typu „Zdrowe
stopy - zdrowe dziecko” przyciągnęły naszą uwagę. Wszyscy rodzice
są zalewani informacjami o „normach” i o tym, że każde odchylenie od nich wymaga
natychmiastowej ingerencji - najczęściej w postaci wkładek ortopedycznych.
Czy naprawdę każdy mały płaski stempel wymaga specjalistycznych wkładek? Czy
koślawość kolan u czterolatek jest zawsze sygnałem alarmowym?
Zanim natkniesz się na kolejny „check‑listę” w ulotce przychodni, zatrzymaj się na chwilę.
Poniżej znajdziesz jasny podział: co jest naturalnym etapem rozwoju, a co wymaga dalszej
oceny i ewentualnej interwencji.
1. Co to jest „płaskostopie” i „koślawość kolan” w kontekście rozwoju?
Płaskostopie (pes planus)
- 0‑2 lat - łuk podłużny stopy nie jest jeszcze uformowany; stopy wyglądają na „płaskie”
, ale
pełnią ważną rolę amortyzatora.
- 3‑6 lat - pojawia się elastyczne płaskostopie - przy stanie boso łuk może wydawać się
obniżony, a przy podparciu (np. butem) od razu się podnosi.
- 7 lat i więcej - jeśli po tym wieku łuk nadal jest wyraźnie obniżony i nie reaguje na
podparcie, może to już oznaczać trwałą wadę.
Kluczowe: U ponad 80 % dzieci w wieku przedszkolnym obserwuje się pewne obniżenie
łuku, które z wiekiem „samoczynnie” się wyrównuje. Dlatego sam fakt płaskiego stopy u
4‑latka nie jest powodem do niepokoju.
Koślawość kolan (genu valgum)
- 0‑2 lat - naturalny kąt między udami wynosi 10‑15°; kolana wydają się szeroko rozstawione.
- 3‑5 lat - kąt może wzrosnąć do 20°
, co jest najczęstszym momentem „maksymalnego”
przechylenia.
- 6‑12 lat - pod wpływem wzrostu kości udowej i czynników biomechanicznych kąt stopniowo
maleje, zazwyczaj do <10° w wieku szkolnym.
Kluczowe: Koślawość w pierwszych latach życia to element prawidłowego wzrostu. Dopiero
gdy kąt nie maleje, pojawia się ból lub asymetria, warto rozważać dalsze kroki.
2. Kiedy „wiadomość” zmienia się w „sygnał alarmowy”?
Ból w stopie, kostce lub kolanie przy chodzeniu, biegu, zabawie może świadczyć o
przeciążeniu lub nieprawidłowym rozkładzie sił.
Zaburzenia chodu - np. , chodzenie na palcach, side‑step Sugerują trwałe obniżenie łuku lub brak stabilizacji stawu kolanowego.
Wyraźna asymetria - różny kąt kolan między kończynami może wskazywać na jednoczesną
deformację lub nieproporcjonalny wzrost kości.Brak poprawy łuku po 10 roku życia przy jednoczesnym braku podparcia świadczy o
sztywnym płaskostopiu, które rzadko ustępuje samoistnie.
Problemy z butami - częste otwieranie się sznurowadeł, odciski, ucisk niewłaściwe
dopasowanie stopy zwiększa ryzyko urazów.
Uwaga: Obecność jednego z powyższych objawów nie równoznaczna jest z koniecznością
wkładek. Ważna jest kompleksowa ocena kliniczna - w tym obserwacja chodu, pomiar kąta
kolan, ewentualne zdjęcia RTG w pełnym obciążeniu.
3. Co mówi nauka?
- Cochrane Review 2021 - Orthoses for flexible flatfoot in children - kontrolowane wkładki nie
wykazały istotnej poprawy bólu w porównaniu do edukacji i ćwiczeń.
- Badanie polskie 2020 - naturalne zmniejszanie kąta koślawości u 85 % dzieci bez wkładek,
pod warunkiem braku bólu.
W świetle tych danych interwencja ortopedyczna jest wskazana jedynie w przypadkach
trwałych, sztywnych deformacji oraz wtedy, gdy objawy bólowe lub ograniczenia ruchomości
utrudniają codzienne funkcjonowanie.
4. Co możemy zrobić w domu? (praktyczne kroki w stylu Twojego codziennego życia)
Dobre obuwie - podstawa
- Podeszwa elastyczna, lekka, z niewielkim podparciem śródstopia.
- Unikaj płaskich sandałów, butów „na obcasie” i bardzo miękkich pantofli.
Aktywność fizyczna - niech ruch będzie przyjemny
- Chodzenie - najprostszy i najzdrowszy sposób na wzmacnianie mięśni stóp i nóg.
- Zabawy na trawie, bieganie, skakanie na skakance - naturalnie wytrenują mięśnie
przywodziciela i mięśnie podtrzymujące łuk.
- Pływanie i aqua‑aerobik - odciążają stawy, a jednocześnie wzmacniają całe ciało.
- Stój przy rozmowie telefonicznej - zmniejsza czas spędzony w jednej pozycji.
- Znajdź partnera do ćwiczeń - wspólne spacery, wyjścia na basen motywują i budują nawyk.
5. Programy profilaktyczne - co warto wykorzystać?
„Zdrowe Stopy - Szkoła w Ruchu” (Ministerstwo Edukacji, 2023) - darmowe badania
postawy w placówkach podstawowych.
„Krok po Kroku”
- kampania Krakowskiego Oddziału PTOR, zawiera poradniki wideo z
prostymi ćwiczeniami i wskazówkami wyboru obuwia.
„Profilaktyka Koślawości”
- program w przychodniach gminnych, skupiający się na
wczesnym wykrywaniu nieprawidłowości i edukacji rodziców.
Wspólny przekaz wszystkich tych inicjatyw: monitorowanie rozwoju i indywidualna ocena
6. Co zrobić jako rodzic?
1. Obserwuj – czy dziecko chodzi swobodnie, czy nie narzeka na ból?
2. Zadbaj o dobre obuwie – elastyczna podeszwa, wsparcie śródstopia.
3. Skorzystaj z programów szkolnych – bezpłatna ocena postawy to świetny punkt wyjścia.
4. Umów się na konsultację w naszym gabinecie, gdy pojawią się czerwone flagi.
5. Nie panikuj – wiele „wad” jest naturalnym etapem rozwoju i samoistnie się koryguje.
- Płaskostopie i koślawość kolan u małych dzieci najczęściej to fizjologiczne zjawiska, które
z wiekiem często ustępują.
- Ruch, dobre obuwie i proste ćwiczenia to najskuteczniejsze narzędzia profilaktyki.
Pamiętaj, ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje konsultacji z
lekarzem. Masz wątpliwości? Skonsultuj się z naszym zespołem w gabinetach Dr. Więcka!
głosów: 0